Lestur er ija og lka list

ulur og lj hafa alla t fylgt mr starfi. g er ein eirra sem er afar lagviss, en a sama skapi kunni g helling a ulum og vsum (gti vegna fingarskorts hafa gleymt slatta). g hef lka tt gott me a koma st minni fyrirbrunum framfri vi brn sem og a segja sgur bi fr eigin brjsti og af bkum. g held a brn deili st minni v sem g er a fara me vegna ess a au njta ess a hlusta og taka tt me eim sem ntur a fara me. sta ess a g ri etta hr er a g hef innbygga beit kvenum barnabkum, kannski jafnvel alveg rkstudda beit. En a sama skapi ver g a viurkenna a r bkur eru til og r skipta mli. ar meal eru vinslar fjldaframleiddar bkur sem gefnar eru t tengslum vi barnaefni. Um t.d. Leiftur MacQueen og ess httar kaua. g kemst ekki hj v a viurkenna essa hrifavalda lifi barna. essvegna er g klemmu.

A lesa bk sem vikomandi finnst skemmtilegt a lesa, skiptir a mli?

Fyrir nokkru kom g a ungum starfsmanni leikskla velja bk til a lesa samverustund. g spuri hvort hn vildi ekki lesa Einar skel. nei a er svo leiinlegt a lesa hann svarai hn, hn sagist vera a leita a kveinni Disney bk, sem hn elskai a lesa. g kva a skipta mr ekki a og ra mli ekki frekar essari stundu. g velti t.d. fyrir mr hvaa gildi a hefi fyrir brnin a hlusta Einar skel ef vikomandi vildi bara komast sem fyrst gegn um hana. afplna bkina. Hvort jafnvel mr lkai ekki prvat vi tilteknar Disneybkur, skilai st vikomandi bkinni sr til barnanna. au nytu ess a hlusta. mrgum leiksklum starfar ungt flk sem hefur ltinn sem engan bakgrunn til ess a t.d. velja sgur, hva ra gagnrnin htt innihald bka sem byggja staalmyndum Hollywood. Ein og ein saga af essum toga er sennilega ekkert strml. a er hinsvegar strml ef r eru aalrttur leiksklanna. Alveg eins og a er lagi a f sr stindi inn milli eru au ekki gur grunnur a heilbrigi sem aalmltin dags daglega.

A setja sr lestrarstefnu

g held a eitt af v sem leiksklar vera a gera er a ra um hva og hvernig lesi er me brnum. Veri a setja s lestrarmarkmi. rannskn sem ger var Svj sasta ri, kom ljs a mrgum leiksklum var a hipsum haps hva, hvenr og hvernig var lesi me brnum. Oft var a annig a lesturinn var hluti af bitmum leiksklans. T.d. ur en fari var a bora og egar kalli kom, bkinni skellt saman og hn jafnvel ekki klru ea rdd. nmi leiksklakennara er lg tluver hersla fjalla um barnabkur (alla veg eim skla sem g ekki best til Hsklanum Akureyri). Fjalla um nausyn ess a velja bkur, lesa, gera r snilegar og svo framvegis.

Amma og afi og allir hinir skipta mli

Mikilvgi barnabka er ekki bara leiksklum, a skiptir miklu mli a lesa fyrir brn heima. A foreldrar, systkini, afar og mmur lesi me brnum. Alla vega texta og sgur og ri innihald eirra. Ri hva orinn merki sem koma ar fyrir, hvort sem a er lji eftir Jnas Hallgrmsson, Disneybk, Sgum um B tvo ea ulum eins og eim sem eru hr a nean og meal eirra sem g elska a fara me.

Kom g ar a kveldi

sem kerling sat a eldi.

g heilsai henni.

Hn tk upp sinn pinginn

Og hugi mig stinga;

tk g lurkinn minn langa

Og lagi hann undir kerlingar vanga.

Hn vildi ekkert gott or heyra

Me snu bifsaa, bannsetta, kolsvarta, krktta,

kindtta, kringltta kerlingareyra.

Kerling tk sitt skutrog

Og setti t haf;

g tk mr ltinn bt

Og sigldi hana kaf

(Gmul ula)

________________

Kom g ar a kveldi
er kerling sat a eldi.
Hsti hn fyrir mig hestinn minn
og ht a lna mr btinn sinn,
v langt er til landanna,
liggur milli strandanna.
gir karl me yggldar brr
og fi skegg vngum,
og dtur hans me hrmhvtt hr
hoppa fram af tngum.
Kitla g r me einni r,
r ybba sig og gretta,
fetta og bretta,
frounni mig skvetta.

(Theodra Thoroddsen)

Bkur og trarlegur bakgrunnur barna

Fyrir nokkrum rum hlt g erindi Akureyrarkirkju um tengsl kirkju og skla. g sagi ar m.a. a g teldi mikilvgt a vi viurkenndum hrifavalda lfi barna. Leikskli sem lokar umheiminn ti og starfarsamkvmt rmatskri mynd af brnum, sslandi me trkubba og leir, er ekki endilega a gera a. Slkir leiksklar vinna iulega samkvmt eirri stefnu a viurkenna raun aeins hrifavalda lfi barna sem eir sjlfir velja. egar slkt val sr sta er nsta vst a gileg atrii eins og trarbrg srstaklega minnihlutahpa og dgurmenning fjljafyrirtkja eru sett t kuldann.

Margir vita a g er ltt fylgjandi samstarfi kirkju og skla ar sem fulltrar kirkjunnar eru samskiptum og samverustundum me brnum inn leiksklanum. En g er hins vegar fylgjandi v a brn eiga ekki a upplifa reynslu sna og fjlskyldu sinnar t jari samflagsins. ess vegna skiptir mli leikskluma brn kynnist v snemma a fjlskyldur og bakgrunnur eirra er mismunandi. a lka vi um trarlf og lfssn foreldra. Nlega rakst g grein um hvernig leiksklinn getur virt og kennt um mismunandi trarbrg gegn um barnabkmenntir. Mr finnst a s grein eiga erindi vi slenska leiksklakennara og jafnvel fleiri.

egar g byrjai a vinna leikskla 1978 voru far barnabkur fyrir yngsta aldurshpinn til slensku. ar sem g starfai var hins vegar til miki rval af dnskum barnabkum. r voru ddar mismunandi htt, stundum var slenska ingin skrifu milli lna. Stundum var sett bla yfir me ingunni sem maur gat lyft upp (svona ef vikomandi treysti ekki ingunni) og stundum var lmt alveg yfir danska textann. essir dagar er n alveg linir, tluvert rval barnabka fyrir yngstu brnin kemur t hverju ri. Hins vegar er hgt a velta fyrir sr um hva bkurnar fjalla. M t.d. velta fyrir hvort fjlbreytileiki mannlfsins, bi fr kyntti, tr og t.d. ftlun s mjg augljs bkunum? Fyrir nokkrum rum unnu nemar hj mr verkefni og skouu m.a. tgefnar bkur sustu ra fyrir leiksklaaldurinn. eirra niurstur voru a bkur sustu 3-4 ra ar undan (verkefni 2008) hafi veri frekar frekar einsleitar, a fjlbreytileiki s undantekning en ekki regla. Kannski a a bi metnaarfullra leiksklakennara a fara aftur a a bkur dagsdaglega, nna kannski r ensku frekar en dnsku.

g hvet hinsvegar leiksklakennara sem hafa huga lfi barna, huga a vira bakgrunn og fjlbreytileika fjlskyldna a kynna sr grein eirra Peyton og Jalongo fr v febrar 2008, sem ber heiti:Make Me an Instrument of Your Peace: Honoring Religious Diversity and Modeling Respect for Faiths Through Childrens Literature.

sama riti er lka a finna yfirlit yfir barnabkur sem tti a ntast eim sem hafa huga a kynna fyrir brnum trarlegan fjlbreytileika mannlfsins.

Birtist fyrst blogginu mnu aprl 2008


Byggingaleikir

Rhs vetrarht 2008

Til er alveg frbr snsk bk um byggingarleiki leiksklum (Bygg og konstruktion i frskolan). Bkin er eftir leiksklakennara, hana Miu Mylesand sem starfar Trollet Kalmar. Mia kom hinga fyrir nokkrum rum og hlt erindi um efni vegum Hsklans Akureyri. Bkin fjallar a hluta um a egar gamli leikskli barnanna Trollet Kalmar var rifinn og nr byggur. Hvernig samstarfi brnin ttu vi arkitekta og verktaka. En...

Byggingarleikir

... mest fjallar bkin um byggingaleiki og byggingasvi Trollet. Miki er lagt upp r fjlbreyttum efnivi. ar er ekki sama hreinstefnan gangi og finna m mrgum slenskum leiksklum. bkinni er sagt fr v egar au kvu a fra bi bla og dkkuhsadt inn byggingarsvi og leiinni tvkka hugmyndir snar um hva er byggingarefni. San er fjalla um hvaa hrif a hafi leik barnanna. bkinni veltir Mia tluvert fyrir sr kynjuum leik barna, hva og hvernig hgt er a hafa hrif hann. g hef komi Trollet bi gamla og nja, einn daginn sem g var ar skruppu leiksklakennararnir fr, voru efnisflunarfer, fannst vanta meiri fjlbreytileika efniviinn sem brnin yngstu deildunum hafa. ar er nefnilega ekki hrsla vi a efni geti veri of miki.

Jafnrttisml

Rtur jafnrttisumrunnar rekur Mia til 1993 egar eitt foreldri fr a velta fyrir sr og spyrja um hvort a starfsflk ynni ruvsi me stelpum en strkum. Foreldri vildi f a vita hvort a stelpur og strkar lku srstaklega me einhvern efnivi og hvort emum vri skipulg annig a meira tillit vri teki til annars kynsins. Er t.d. frekar unni me emu sem hfa til strka en stelpna? Vera kngulr frekar fyrir valinu en vatnaliljur?

rhus 2008essar vagnaveltur leiddu til ess a au kvu a skoa mli og komust a v a strkarnir voru randi vi kvenar astur. au veltu fyrir sr hvernig hgt vri a mta essu og kvu a brnin skiptust eftir kyni vi matarborin og kvena daga vru brnin kynjaskiptum hpum.

Hugmyndafrin var a leyfa stelpunum og strkum a takast vi verkefni eigin forsendum, en ekki forsendum hins kynsins. En rtt fyrir a stelpunum var t.d. skapaur tmi og vettvangur til a byggja, hfu r engan srstakan huga. Me tmanum nu r einhverri frni en byggu samt aallega einar til a byrja me. Mia segir a etta hafi leitt til ess a leiksklakennararnir "normalseruu" allar stelpur og kvu eim tiltekna eiginleika t fr kyni, og sama hafi tt vi um strkana. En etta s hn ekki fyrr en hn leit baksnisspegilinn, en segir jafnframt a a jkva vi essa tilraun hafi veri a hn/au fru a gera sr grein fyrir hrifum ess hlutverks sem starfsflki valdi sr barnahpinn.

Uppeldisfrileg skrning opnai augu

2008 rhs

Mia segir a a hafi veri me uppeldisfrilegri skrningu sem hn hafi uppgtva eigin fordma og staalmyndir, og skrningin hafi hjlpa eim a taka nstu skref. Sjlf hafi hn t.d. tra v a strkar byggu mannvirki s.s. vegi og hs mean stelpurnar vildu byggja kring um drin og dkkudti (stai ar sem flagsleg samskipti - tengsl ttu sr sta). "egar g s a stelpurnar vildu gjarnan byggja me falllegum litrkum kubbum og hafa rkt efnisval opnuust augu mn". Uppeldisfrilega skrningin breytti sn hennar og hn segist skynja a ll brn byggja lkt eins og au skynja verldina kring um sig mismunandi htt. Mia segir a a sem au hafi sem s uppgtva a v rkari sem efniviurinn er v meiri mguleika bur hann upp , leik og skpun. Mguleika til a endurskapa verldina og reynslu sem brnin ba yfir. annig hafi bi leikurinn og mefer barnanna efnivinum rast.

Upp r hjlfrum kynhlutverka

100 249914 rum eftir samru Miu vi foreldranaog tilraunir leiksklanum segist Mia ekki sj mun v hvernig kynin leika byggingarsvinu. Ef brn fr unga aldri eru me leiksklakennara sem leggja herslu byggingarleiki, a bi stlkur og drengir byggi, vera bi kynin byggingameistarar segir Mia. A kynjaskipta brnunum var fyrir au fyrsta skrefi upp r hjlfrunum, gegn um uppeldisfrilega skrningu fundu au t a kveinn efniviur hugnaist stelpum betur. au geru sr grein fyrir a ef byggingarsvi tti a vera fundarstaur beggja kynja og allra barna, yri efni ar a hfa til allra barna.

100 2500Hugmyndin er ekki a brn eigi a byggja vegna ess a a er hollt og gott, heldur vegna ess a byggingarsvi er svi ar sem nm sr sta, ar sem brn f tkifri og ni til a ra frni og hugmyndir. ess vegna krefst byggingarsvi lka mismunandi efniviar. En Trollet trir flk v lka a byggingarleikir og hlutverka- og ykjustuleikir eigi heima hli vi hli, a milli eirra s br sem brnin eru sfellt a krossa. Vegna essa sjnarmis margt nna heima byggingarsvinu sem ur tti heima tilteknum stum ea hornum leiksklanum .

Hva styur byggingaleiki?

Flki Trollet hefur veri uppteki af v a pla hva styur vi byggingaleikinn, hvernig efnivi arf til a byggja rosa htt, hvaa efnivi arf til a skapa undirstur og jafnvgi, hvaa efniviur lokkar stlkur og drengi a byggingarsvinu. au hafa veri upptekin vi a skoa hvernig brn smita hvert anna af byggingarhuga, hvernig hgt s a styja vi hugmynd meal barnanna a a s jafn mikilvgt fyrir strka og stelpur a byggja "fallegar" byggingar.

Bkin er annars hafsjr hugmynda og plinga um byggingarleiki og hvet g flesta leiksklakennara til a vera sr t um hana.

100 6319

Knnunarleikur yngstu barnanna

sturla knnunarleik

mrgum leiksklum ar sem yngstu samborgararnir (1-2ja ra) dvelja erknnunarleikurinn vinsl afer yngstu barnanna til a rannsaka umhverfi sitt. Knnunarleikurinn er kvein afer vi leik sem byggist rannsknarrf barna. Undirstaa rannskna eirra er auvita fyrst og fremst eirra eigin forvitni og skynjun, en umhverfi er lka skipulagt tiltekinn htt. annig a a styji vi og ti undir knnunarrf barnanna. Brn nota flest skynfri sn knnunarleik, au skoa, snerta, hlusta, sleikja. au pla jafnvgi, rmi, afstu og fleira og fleira. Einn kostur knnunarleiks er a hann erhgt a stunda heima og heiman.

Undirbningur knnunarleiks

Til a undirba leikinn er safnar starfsflksaman miskonar skapandi endurntanlegum efnivi, s.s. rrum, hlkum, kejum af msum lengdum og grfleika, krukkulokum, niursuudsum, steinum, skeljum og msu fleiru sem vekur huga barna. egar leiki er me efniviinn er honum komi fyrir tilteknum stum hrgur (1- 3 tegundir af enfivi saman) og hvert barn velur sr fyrstu eina hrgu/tegund til a kanna.

Hlutverk starfsflks

Hlutverk starfsflksins er aallega a nta tmann til a gera skrningar nlgun og rannsknum barnanna. Lra af brnunum. knnunarleik gefst oft drmtt tkifri til a setja sig stellingar rannsakandans en ekki ess sem leiir. Nmir og athugulir leiksklakennurum f gegn um skrningar innsn hugarheim barna og einstakt tkifri til a kynnast eim. v hvert og eitt barn nlgast og leikur me efniviinn sinn htt. Hr a nean fylgja me myndir sem g tk heimskn leikskla London af knnunarleiksefnivi.

knnnunarleikur2 knnunarleikur 1

Tiltekt

Mikilvgur ttur aferarinnar er tiltektin a leik loknum. gegn um tiltekt lra brn a para saman og flokka. En hvorutveggja er undirstaa strfrinms barna. Reyndar m segja a knnunarleikurinn sem slkur s afar mikilvg undirstaa margra nmstta.

Hugmyndafri

Hugmyndafri knnunarleiksins er m.a. rakin til leiks barna a msu sem til er heimilum og vi munum mrg, eins og tluboxum, pottum og pottlokum. Hann byggir gamalli hef og ekkingu sem hefur veri sett ntmabning. En samtmis raur sem lei fyrir leiksklakennarann a kynnast v hvernig barni rannsakar umhverfi sitt og hvernig a nlgast nnur brn gegn um knnunarleikinn. Vast er knnunarleikurinn lagur annig inn a starfsflki segir ekkert mean leik stendur. Sjlfri finnst mr a a ekki spennandi. Ekki alltaf. Kannski var upprunalega hugmyndin a hjlpa starfsflki t r v hlutverki a taka alltaf fram fyrir hendur barnanna (og a er raunverulegt vandaml va leiksklum), g veit a ekki. Hins vegar held g a hgt s a ra knnunarleik eins og ara leiki og aferir. Mesta htta hverrar aferar er a telja hana vera hina endalegu lausn. v eru endalokin falin.

Fyrir um ratugegar g kenndi fanga um yngstu brnin vi Hsklann Akureyri byggum vi hann meal annars bk eftir hfunda aferarinnar. (r skrifa lka um lykilpersnur, afer sem va er notu starfi me yngstu brnunum). Hfundar eru r Elinor Goldschmied & Sonia Jackson, og bkin heitir, People under Three, Young Children in Day Care (2nd editon), Routledge, London & New York, 2004. g skrifai lka grein frttabrf leiksklakennara 1999 (minnir mig) um leikskla sem g heimstti Spni sem beitti aferinni og sem notai fjrsjskrfur til a mynda tengsl milli barna og starfsflks. Einhverjir leiksklar hafa lka fengi stryki r runarsjum til a vinna me knnunarleikinn. Hildur Skarphinsdttir, leiksklargjafi vann tullega a innleiingu hans.

Sturlubarni og knnunarleikur

sta ess a gbloggai upphaflegaum knnunarleikinn er a g hafi sjlf veri a nota aferina heima me Sturlu, barnabarninu mnu sem var fyrsta ri. Hlkar msum strum sem hann lk me, (og pappaspjldin sem hann hefur me) er dmigerur efniviur knnunarleik. Annar dmigerur efniviur sem hann var mjg upptekinnvi og gatdunda sr lngum stundumvoru ll krukkulokin sem g geymdi, str og sm. Hann fleygieim, setti inn hvert anna, tk au til og raai, sleikti ognagai. egar hann kom heimskn leitai hann af eim ogvar afar glaur egar hann fann au. Hann gat dunda lengi me lokinog una glaur vi sitt.Vi lok leiksins lgumvi rka herslu a hann hjlpi okkur a taka til. Setja lokin ofan plastboxi sem g geymdi au . Tiltektin var annig hluti af leiknum, eitthva til a hlakka til. a er hgt a leggja inn hugtk, kringltt, str, ltill, hruftt, sltt, lit lokanna og svo m lengi telja. (Myndin efst sunni er af Sturlu leik me hlka)

Erlendar slir um knnunarleikinn og fjrsjskrfuna

Comunity plaything

Early years

slenskar leiksklaslir um knnunarleikinn

Skagafjrur

Seltjarnarnes

Tjarnarsel


Tengsl leiksklastarfs og lista

PA210445talski listamaurinn Bruno Munari (1907 -1998) taldist til annarar kynslar framtarlistamanna meal samtarmanna, arir su honum sterk tengsl vi hugmyndafri srrealista. Hann var gjarnan kallaur Enfante terrible sinnar kynslar. S gi sem ekki fellur a rammanum, s sem me list sinni a skilgreinir sig a hluta utan rammans. Hj honum voru mrk listgreina a msu leyti snilegri en hj flestum samtmamnnum. Fjldi tilrauna hans listum fanga athygli ntmaflks og sum samsmum vi eigin reynslu og sn veruleikann. Munari beitti nrri Hendur og ljsekkingu og tkni spart verkum snum. Rannsknareli listarinnar var honum hugleiki. Hann leitaist vi a skapa listaverk sem voru gagnvirku sambandi vi umhverfi, verki hefu hrif umhverfi en umhverfi samtmis hrif verki. rar heilluu Munari eins og Calderen hann hafnai alfari a hans rar vru tt vi ra Calders. Undirliggjandi lgml og efnistk vru gjrlk.

skuggar.JPG

Rannsknir Munari snru m.a. a mguleikum ljsins og a ljsfri. Samspil ljs, lita og hreyfingar er algengt vifangsefni verkum hans. Pensill hans, ljsi, tknin og samspili ar milli. a er skrti a upplifa sum verka hans fr v um kringum 1950 og sj ar plingar missa ntmalistamanna. Verk t.d. Egils Sbjrnssonar eiga a margt sammerkt me hugmyndaheimi Munari, sjlf minnist g sningar hans Galler I8 fyrir nokkrum rum. heimasu sem tileinku er list Munari er lafur Elasson talinn s ntmalistamaur sem stendur honum nst plingum um eli lita og ljss. Rannsknir Munari plariseruiu ljsi minna frekar tilraunir elisfritma en myndlist. En slkt verk sndi hann einmitt Feneyjartvringnum 1966. Glerhjpur Hrpuminnir ljsatilraunir Munaris Feneyjartvrringnum 1966. Leikur ljss og lita byggist smu lgmlum.

Munari voru brn og list fyrir brn hugleikinn. Hann hannai m.a. bkverk sem hfuu sterklega til barna. En lka msa nytjamuni. ess m geta a hann fkk verlaun LEGO 1986 fyrir framlag sitt til a styrkja hugmyndina um skapandi tti bernskunnar. Veturinn 1975-76 stti g unglinganmskei myndlist MH, ar kenndi eim tma Jn Reykdal. Meal verka sem hann kviksjbau okkur a gera var hvert okkar fkk ramma r slidesmyndavl. Vi ttum san a safna r umhverfinu efni/hlutum sem vi vildum stkka upp vegg og mla. dag sjum vi slk verk sem byggja skammtafri. Ef fari er Vsindavef H er t.d. reikna me a umml strandlengju slands s um 1500 klmetrar. En samtmis er ger grein fyrir a a s aldeilis nkvmt og byggi v a mla tiltekinn htt. Ef t.d. fari vri me mlbandi inn hverja vk um hvern stein og klett m reikna me a talan vri tluvert miki hrri. Svona eins og egar jlasera er tekin saman sikk sakk ur en henni er pakka. Umml hennar virkar tluvert minna annig en egar bi er a taka hana sundur. smu hugmyndafri voru verkefni Jns me okkur krkkunum bygg. A vi skynjuum strleika og hins sma. Sandverk barna ru ri leiksklanum Aalingi hr a nean byggir smu hugsun, a hi sma geti veri gnarstrt.

Aaling_luing_052.JPG

leiksklanum Aalingi er greinileg hugmyndafrileg tenging vi list og hugmyndir Munari. ljsaveri leiksklans er m.a. leiki me mguleika ljssins og litanna margvslegan htt. A skapa me ljsi, a breyta rmi me ljsi er hluti af v sem ar er gert. Stundum umhverfi sem hvetur til rannskna tengslum ljs og hluta. Hr a nean gefur a lta dmi annarsvegar um skuggaleikhs og svo leik barna me eigin skuggamynd.

skuggabra.JPG

Brn rannsaka ljs mismunandi veru, stundum verur til sjlfsprottinn leikur tengslum vi teiknarann snjalla, slargeislann. Ef brn umgangast ljs og skugga af opnum hug, eru au lklegri til a taka eftir tkifrum nttrunnar daglegum nnum. Brnin myndinni eru a athuga hvernig au geta tlka tilfinningar me skugga.

A lokum Munari bar mikla viringu fyrir brnum sem endurspeglaist list hans. Hann tri v a hver manneskja bri sr hfileika til a tba rmi og hluti sem klluust vi fagurfrina, ef hn hefi agang a tkni og leibeiningu. Dmin hr a ofan eru vonandi vsbending um a a s rttmt lyktun. (KD 13. ma 2011)

Greinin hr a ofan birtist fyrst gamla blogginu mnu www.roggur.blog.is og heimasu ess leikskla sem g ekki best essa daga, leiksklann Aaling Kpavogi.


Hversvegna essi eilfa hersla leikinn?

kd a leika sr

A prfa sig fram og gera tilraunir gegn um leik er undanhaldi mrgum bandarskum leiksklum. stan er rstingur tt til lsis, a brn eigi a vera ls egar au fara r leiksklanum. rstingurinn leiir til ess a fjldi kennara eya meiri og meiri tma a kenna brnum lestur og og sinna v sem gti tlagst lestrartengt starf. Brn taka essu misvel og sum upplifa aallega rsting og mistk, au last me rum orum ekki tr eigin getu heldur vert mti, fyllast vanmetakennd. Bent er a etta komi sr einstaklega illa fyrir brn httuhpum og a s ekkert sem segi a brn sem vera ls 5 ra veri betri lestri framtinni en au sem vera ls 6 ea 7 ra. Samtkin Alliances for childhood benda nokkru atrii sem au telja a leiksklaflk og arir veri a hugleia.

Endurskoa sn a brn veri a vera ls leikskla A sjlfsgu telja au mikilvgt a vinna me mli, hi talaa or, a brn kynnist heima bka og lesturs en lestrarkennsla eins og hefur veri a frast vxt henni veri sleppt. Brn urfa mguleika til a leika skapandi, au urfa rkulegt umhverfi sem hvetur au til a rannsaka, sem tir vi eim og er ttur roska eirra og lestrarskilningi. (Verur hluti af tilvsunarramma eirra).

Til a geta tbi leikumhverfi sem er rkulegt og hvetur til roska barna arf ga kennaramenntun, kennarar vera ba yfir skilningi roska barna, eir vera a kunna a fylgja barninu eftir og ba yfir mikilli hagntri ekkingu leiknum, eli hans og mguleikum. (Og svo vitna s til ksnes hinnar norsku verum vi lka a geta leyft leiknum a vera til leiksins vegna ekki bara vegna ess a vi sjum honum hin og essi markmi). a arf a mati Bandarkjamanna a styrkja leikinn leiksklakennaramenntuninni.

Stefna um hvernig leiksklar eigi a vera. Samtkin er v a a s ekki til ein snn mynd af hvernig leikskli henti llum (hafna vntalega me v DAP). Nmskr leikskla a endurma leik og meiri leik, en minna af verkefnum og skipulgum stundum. (Listinn er a tba og leia leikinn r brautir a gegn um hann s teki llu sem flk annars sr fyrir sr essum svonefndu markvissu skipulgu stundum. raun er meiri krafa fagmennsku leiksklakennara leikmiuum leiksklum en nokkur staar annarstaar). SKIMANIR og prf bara a gera egar grunur er um a allt s ekki eins og best verur kosi. Gera r fyrir a mikil tmi gefist fyrir leik ti og inni, fyrir leik me kubba, ykjustuleik, hreyfileiki og svo framvegis.

N er hgt a velta fyrir sr hvaa lei vi erum hrlendis. Erum vi lei prfanna og v sem stundum er nefnt bein kennsla? Me markvissum stundum um hitt og etta ea erum vi lei leiksins? Samkvmt leiksklahluta Aalnmskrr leikskla er hin opinbera stefna leikmiu. En er nnur stefnumrkun hins opinbera smu tt?

Fyrir sem vilja lesa um rannsknir sem styja ofangreint er bent slina. The Alliance for Childhood

og heimasu: http://www.allianceforchildhood.org/home

tttkualgun

tttkualgunin byggist eirri hugmynd a brnin og foreldrarnir su a lra a vera leiksklanum, ni a kynnast honum saman, en ekki a brnin su a venjast v a vera askilin foreldrum snum. Jafnframt a tmi gefist fyrir leiksklakennara a kynnast barninu sem hluta af fjlskyldu og sem hluta af strri barnahp.

Framkvmdin er vegu a foreldrar eru me brnum snum allan daginn leiksklanum rj daga og taka fullan tt starfseminni mean. Markmii er a skapa trna og traust milli foreldra og starfsflks sem s grundvllur fyrir framhaldandi foreldrasamstarfi. Ef vel tekst til vi upphaf leiksklagngu og foreldrar og leiksklakennarar n a kynnast er tali lklegt a egar reynir s flk saman li me hagsmuni barna a leiarljsi.

Hugmyndafrilega byggist ttkualgun frekar heimspekilegri og flagsfrilegri nlgun vi leiksklastarf en slfrilegri. M a hluta segja a hn s afkvmi eirra nju hugmynda sem hafa veri a ryja sr til rms innan leiksklafranna.

Hn byggist v a undirstuatrii um hvernig algun gengur fyrir sig stjrnist af vihorfum og kveinni leiksklasn. Sem dmi byggist tttkualgun m.a. eirri tr a ruggir foreldrar smiti eigin forvitni og ryggiskennd yfir til barna sinna. Me v a foreldrar suvirkir tttakendur starfi leiksklans fr fyrsta degi list eir ryggi um dagsskipulagi og a sem sr sta leiksklanum, eir sji starfsflk verki.

Foreldrar upplifi ekki a urfa a geta sr til um vntingar og verkefni sem eir eigi a takast vi. a er bent a og jafnframt talinn kostur vi nja formi a foreldrar eru lklegri til a tengjast innbyris. Vegna ess a eir eru gjarnan margir saman alguninni ni eir a kynnast hver rum og flestum brnunum, sem getur leitt til ess a milli eirra skapist kunningsskapur.


Hva er kyn-legt vi dkku ea bl - urfa drottningar a kka?

snskri rannsknkom ljs a flestir leiksklar eru bnir svipuum efnivi og leikfngum. ar kom fram a hgt vri a flokka efniviinn nokkra vegu.

Efniviur til skapandi starfs s.s. mlning, litir, perlur, leir og mislegt sem tilheyrir dkkuleik, blaleik og byggingarleikjum (kubbar af msum tegundum), leikfng sem ta undir og styja vi grfhreyfingar. Mest var til af leikfngum sem studdu flaglegan og vitrnan roska, nst kom hreyfiroski.

egar skoa hva hvernig skiptingin milli flokka var, kom ljs a mest var til af efnivi sem tengdist skapandi starfi og smum en minnst ar sem, tnlist, mli og bkmenntir eru umfjllunarefni. a sem hinsvegar kom lka ljs a rtt fyrir a miki vri a efnivi til skapandi starfa - var agengi barnanna a v lti. etta er efniviur sem er lokaur inni, notaur spari - ea a brnin urfa alltaf a bija um hann.a er enginn sta a tla a slenski leiksklar su miki ruvsi en eir snsku - kannski minna um smar en annar efniviur er nokku svipaur.

Leikfngin sem finna m flestum leiksklum endurspegla sterkt hinar Frbelsku hefir og rtur leiksklans en minna daglegt lf flestra barna. M segja a leiksklinn vissan tt neiti a viurkenna run samflagsins, vilji halda rmantsku sn sem Frbelleiksklinn stendur fyrir. Fyrir mrgum rum skrifai g grein um r okkar leiksklakennara til a skilgreina fyrir barni - til a afneita v umhverfi sem a br . Afneita, barbie, he-man; transformers og llum hinum ofurhetju- og lfameyjuleikjunum. Afneita hrifum barnaefnisins - auglsinganna, poppmenningarinnar og tlvanna sem flest brn ba vi heima.

etta er gert me v m.a. a ra um a leiksklinn eigi a vera ruvsi en heimili, a vera hvld fr yfirfullum barnaherbergjum og krfum um njasta tknidti. M meira a segja lesa t kvena fyrirlitningu gagnvart eirri "rttu" foreldra a fylla barnaherbergin af "drasli".

Anna vihorf til barn og dgurmenningar m lesa r essari tilvsun til Loris Malaguzzi ar sem hann fjallai um tlvur og brn ri 1986 ( slensku 1988).

a dugir ekki a sna baki vi raunveruleikanum leitandi uppeldisstarfi, sem ttar sig breytingum heiminum. au fyrirbrigi sem barni kemst kynni vi raunveruleikanum arf a einnig a frast um sklanum til ess a geta s au sem tt menningunni.

Me v a henda t og banna ll leikfng sem annahvort falla ekki a hinni frbelsku hef ea sem vi teljum stuli a "slmum" staalmyndum barna, erum vi leiinni a gjaldfella lf eirra og reynslu. Vi erum a kvea hva er merkingarbrt ea a vera merkingarbrt fyrir brn. Og vi fum aldrei tkifri til a ra um r merkingar sem brnin leggja sjlf leikheim sinn - fum ekki tkifri til a ra um ea efast um skilning eirra. Til a gra honum.

Af essu llu missum vi af v a vi erum svo upptekin af okkar mynd af barninu. Takamarkaa barninu - barninu sem arf a gta sn og temja, barninu sem virist samkvmt nmskr sumra leikskla vera vinurinn- barni sem rnir vldum * ef vi pssum ekki upp vldin.

egar g var 7 ra velti g v fyrir mr hvort a drottningar yrftu a kka - spurningarnar hafa breyst r gtu veri; arf He-man a hugsa um brnin sn ea Superman a kaupa matinn - arf Barbie kli, hver les fyrir ofurstelpurnar kvldin? Hva gerist inn tlvuleiknum? Hugsa tlvur? Af hverju leika strkar ofurhetjur mean stelpur leika prinsessur og lfmeyjar? Ea leika kannski stelpur lka ofurhetjur og strkar lfmeyjar? Hvernig er hgt a stula a vihorfsbreytingu hj brnum ef vi erum ekki einu sinni til a setja eirra ml og leiki dagskr leiksklans?

Hvenr eru leikfng kynbundin - Hva me kynjaa leiki?

Lti breytt af www.roggur.blog.is jl 2007


Hvai

g oli ekki hva - g ver reytt hvaa, g missi einbeitingu og g ver pirru. En mean g starfai sem leiksklakennari var hvai gjarnan hlutskipti mitt. ess vegna hefur a lka veri hugaml mitt lengi a skoa hva hgt er a gera innan leiksklanna til a draga r eim hvaa sem ar er.

Hlj endurkastast fr slttum fltum svipa og ljs endurkastast fr spegli. a fer eftir v horni sem hlji lendir fletinum hvernig endurkasti verur. Vi vitum a a er mislegt sem stvar endurkasti og mrgum leiksklum hefur veri unni markvisst a v a bta hljumhverfi. Vi hfum sett dka matarborin, vi hfum sett flttappa undir stla, vi hfum hengt myndir og teppi upp annig a virki sem hljmanir. Vi hfum sett strar mottur glf. En svo var kannski mla yfir hljeinangrandi plturnar loftinu. Auvita eiga srfringar hlji a taka tt hnnun leikskla.

Annars held g v fram, n allra rannskna a hluti af vandamlum leikskla, s of mrg brn. a s sta tra mannaskipta, sta hluta einbeitingaskorts og allsslags vandamla bi barna og starfsmannahpnum. Ekki misskilja g ekki vi of mrg brn starfsmann, g ekki vi of stra hpa, g vi a vi erum a setja allt of marga einstaklinga inn sama rmi. Vi erum me allt of fa fermetra fyrir hvert barn leiksklunum okkar inn deildum.

Hugsi ykkur a vera stugu kokteilpart alla daga og geti i mynda ykkur hvernig standi er oft leiksklum. morgun las g grein blainu (essu nafnlausa), ar sem rtt var um brnin sem framtina. mnum huga er au ekki fyrst og fremst framtin - au eru ntin, ess vegna urfum vi a gera eitthva strax .

Birtist september 2007 www.roggur.blog.is


Umhverfi sem talar sem segir sgu

Mismunandi leiksklastefnur ea nlganir leggja herslu mismunandi umhverfi. a er hgt a skoa herslur og sn til barna me v a skoa umhverfi og skipulag leikskla.

Rmi sem vi lifum mtar okkur. Yi-Fu Tuan ltur manngert rmi sem "texta sem felur skilabo um hegunarreglur og jafnvel um vihorfum til heimsins" og sem "afmarkar og stkkar samflagi" v er haldi fram a mannger svi mti, hjlpi til vi a bera kennsl og afmarki mguleika og virkni sem rmi bur upp . etta felur sr - a a felist skilabo v hvernig vi hfum kringum okkur, hvernig vi hugsum rmi. Lnan glfiniu er ekki lengur bara lna glfinu, a liggur hugsun bak vi hana. Hn sendir skilbo um kvena hegun. Hvar myndir hanga veggjum, hversu htt er upp hankann hlfi barnsins, alltbyggir etta skilaboum.

Snskir sklar sem vinna anda Reggio Emilia

Fyrir nokkrum rum heimstti g tvo leikskla Stokkhlmi, bir vinna eir anda leiksklastarfs Reggio Emilia. au skilaboa sem g upplifi essum tveimur stum voru nokku lk. Meal ess er hvernig essir sklar nta rmi. Hver sem er gat s a sklarnir vinna samkvmt svipuum hugmyndum, um a brn veri a eiga sr sgu innan sklans, a eim s ar bi sn eigin fort og nm ljst. En a ru leiti voru sklarnir gjrlkir.

Lri og traust

bum sklum var lg hersla vinna me mguleika, hpvinnu, lri og ljst a ar rkti traust gar barna. S hugmyndafri sem eitt sinn heyrist um slandi averkefni barna veggjum leikksla vru eins og hver annar subbuskapur sem urfi a afsa reglulega, tti sannarlega ekki vi. ar er ekki gefin t skilabo um a myndir vegg su tmasun starfsflks ea ofreiti fyrir hegunartruflu brn eins og til er fjlda slenskra leikskla. Vihorf sem er mr gjrsamlega skiljanlegt. g held a vert mti a me slkum skilaboum s veri a senda allt nnur skilabo til barna.

Ofvirk brn

Annar essara leiksklagekkof langt fyrir minn smekk a setja upp skrningar, a var nstum hver umlungur akinn skrningum. gviurkenni a g fell fyrir fagurfri talanna sem leggja mikla vinnu og plingar hvernig eir nta rmi til a endurspegla sgu og nm barna af sjnarhli fagurfrinnar. g spuri eim leikskla, "hvernig er fyrir ofvirk brn me einbeitingarruleika a vera essu fulla rmi". "J" sgu r, "a gengur mjg vel, v vi flokkum alltsem vi hengjum upp, annig nr barni skipulagi a sem getur virst vera kaos fyrir ig. Vi leium a a skrningum og rum r, etta verur meira a segja til ess a brnin leita anga egar eim er rtt, au n a tengja sig vi sna eigin sgu".

Hva skilabo?

Skilaboin sem brnin essum sklum f er a nm eirra og verk skipta mli, a saga eirra innan leiksklans skipti mli. hersla s roska hvers einstaklings er ekki hersla a hver einstaklingur veri og eigi a taka ll verkefni me sr heim. Leiksklarnir leggja vert mti metna a tryggja spor barnanna, tryggja a saga eirra sklanum s til staar eftir r og ratugi. etta er gert me v a nota uppeldisfrilega skrningu.

Saga mn

Nlega var g heimskn slenskum leikskla, sama tma var ar 15 ra unglingur starfskynningu. sta ess a hann valdi leiksklann var a hann hafi veri leiksklabarn ar. a fyrsta sem hann geri var a leita eftir einhverju kunnuglegu r leikfangaeign sklans, hann leitai a myndum, hann var a leita a fort sinni essum skla. etta og fleiri svipu dmi uru til ess a essum leikskla er n haldi minningar barna. au hafa komi sr upp skp og mppum til ess. au vilja senda eim brnum sem einn dag koma leit a sgu sinni skilabo - um a hn skipti mli.

Hvaa skilabo m lesa t r annarskonar hugmyndafri leiksklum?

Leikskli eins og t.d. Waldorf sklarnir (lka stundum nefndir Steiner sklar) leggja herslu nttrulegt umhverfi, ar eiga ekki a vera ntmatki og ekki bkur. ar er hersla a nota leikfng sem unnin er r nttrulegum efnum, bmull, ull, silki, pappr og tr. Mla er me srstkum litum og trlitir eru miki notair. Vaxlitir eru r bvaxi en a er lka nota sem leir. Lg er hersla opin efnivi, mikla skpun og nausyn leiksins. Starfsflk vinnur a snum verkefnum og brnin lra af. Hver dagur er helgaur eigin rytma og ri fylgir rytma rstanna. Matur er lfrnn og mikil hersla lg hollustu. Sennilega er hgt a setja nstum hvaa Waldorf-leikskla nokku beint inn hugmyndafri um sjlfbra run. S sn sem birtist barni og verldina er rmantsk, ar sem msum gildum hins hraa samflags er hafna. v lfi sem flest brn Waldorfsklum lifa utan sklasamflagsins og g vi leikfng, bkur, tlvur og sjnvarp er hafna og a ekki heima innan sklans.

liti er a barni arfnast umhyggju og ess a vera "vafi tt ull". a er hinn fullorni sem hefur vit og a hafa vit til a velja rtt fyrir barni frumbernsku.

Waldorfsklum eiga engin horn a vera 90 grur v annig er nttruna ekki. Hsni a endurspegla eins og kostur er sjlfa nttruna. g finn vel a essar rmatsku herslur eiga a hluta til vel vi mig. r kalla fram tilfinningar vella. En samt hef g aldrei geta hugsa mr a vera algjrlega Waldorf. Sennilega er a tknidellan sem g er illa haldinn sem kemur veg fyrir a.

Birtist ur www.roggur.blog.iser eilti breytt.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband