Fęrsluflokkur: Ašalnįmskrį

Byggingaleikir

Rįšhśs vetrarhįtķš 2008

Til er alveg frįbęr sęnsk bók um byggingarleiki ķ leikskólum (Bygg og konstruktion i förskolan). Bókin er eftir leikskólakennara, hana Miu Mylesand sem starfar į Trollet ķ Kalmar. Mia kom hingaš fyrir nokkrum įrum og hélt erindi um efniš į vegum Hįskólans į Akureyri. Bókin fjallar aš hluta um žaš žegar gamli leikskóli barnanna Trollet ķ Kalmar var rifinn og nżr byggšur. Hvernig samstarfiš börnin įttu viš arkitekta og verktaka. En...

Byggingarleikir

... mest fjallar bókin um byggingaleiki og byggingasvęši ķ Trollet. Mikiš er lagt upp śr fjölbreyttum efniviš.  žar er ekki sama hreinstefnan ķ gangi og finna mį ķ mörgum ķslenskum leikskólum. Ķ bókinni er sagt frį žvķ žegar žau įkvįšu aš fęra bęši bķla og dśkkuhśsadót inn į byggingarsvęšiš og ķ leišinni śtvķkka hugmyndir sķnar um hvaš er byggingarefni. Sķšan er fjallaš um hvaša įhrif žaš hafši į leik barnanna. Ķ bókinni veltir Mia töluvert fyrir sér kynjušum leik barna, hvaš og hvernig hęgt er aš hafa įhrif į hann. Ég hef komiš ķ Trollet bęši gamla og nżja, einn daginn sem ég var žar skruppu leikskólakennararnir frį, voru ķ efnisöflunarferš, fannst vanta meiri fjölbreytileika ķ efnivišinn sem börnin į yngstu deildunum hafa. Žar er nefnilega ekki hręšsla viš aš efniš geti veriš of mikiš.

Jafnréttismįl

Rętur jafnréttisumręšunnar rekur Mia til 1993 žegar eitt foreldriš fór aš velta fyrir sér og spyrja um hvort aš starfsfólk ynni öšruvķsi meš stelpum en strįkum. Foreldriš vildi fį aš vita hvort aš stelpur og strįkar léku sérstaklega meš einhvern efniviš og hvort žemum vęri skipulögš žannig aš meira tillit vęri tekiš til annars kynsins. Er t.d. frekar unniš meš žemu sem höfša til strįka en stelpna? Verša kóngulęr frekar fyrir valinu en vatnaliljur?

rįšhus 2008Žessar vagnaveltur leiddu til žess aš žau įkvįšu aš skoša mįliš og komust aš žvķ aš strįkarnir voru rįšandi viš įkvešnar ašstęšur. Žau veltu fyrir sér hvernig hęgt vęri aš męta žessu og įkvįšu aš börnin skiptust eftir kyni viš matarboršin og įkvešna daga vęru börnin ķ kynjaskiptum hópum.

Hugmyndafręšin var aš leyfa stelpunum og strįkum aš takast į viš verkefni į eigin forsendum, en ekki forsendum hins kynsins. En žrįtt fyrir aš stelpunum var t.d. skapašur tķmi og vettvangur til aš byggja, höfšu žęr engan sérstakan įhuga. Meš tķmanum nįšu žęr žó einhverri fęrni en byggšu samt ašallega einar til aš byrja meš. Mia segir aš žetta hafi leitt til žess aš leikskólakennararnir "normalķserušu" allar stelpur og įkvįšu žeim tiltekna eiginleika śt frį kyni, og sama hafi įtt viš um strįkana. En žetta sį hśn ekki fyrr en hśn leit ķ baksżnisspegilinn, en segir jafnframt aš žaš jįkvęša viš žessa tilraun hafi veriš aš hśn/žau fóru aš gera sér grein fyrir įhrifum žess hlutverks sem starfsfólkiš valdi sér į barnahópinn.

Uppeldisfręšileg skrįning opnaši augu

2008 rįšhśs

Mia segir aš žaš hafi veriš meš uppeldisfręšilegri skrįningu sem hśn hafi uppgötvaš eigin fordóma og stašalmyndir, og skrįningin hafi hjįlpaš žeim aš taka nęstu skref. Sjįlf hafi hśn t.d. trśaš žvķ aš strįkar byggšu mannvirki s.s. vegi og hśs į mešan stelpurnar vildu byggja ķ kring um dżrin og dśkkudótiš (staši žar sem félagsleg samskipti  - tengsl ęttu sér staš). "Žegar ég sį aš stelpurnar vildu gjarnan byggja meš falllegum litrķkum kubbum og hafa rķkt efnisval opnušust augu mķn". Uppeldisfręšilega skrįningin breytti sżn hennar og hśn segist skynja aš öll börn byggja ólķkt eins og žau skynja veröldina ķ kring um sig į mismunandi hįtt. Mia segir aš žaš sem žau hafi sem sé uppgötvaš aš žvķ rķkari sem efnivišurinn er žvķ meiri möguleika bķšur hann upp į, ķ leik og sköpun. Möguleika til aš endurskapa veröldina og žį reynslu sem börnin bśa yfir. Žannig hafi bęši leikurinn og mešferš barnanna į efnivišnum žróast.

 Upp śr hjólförum kynhlutverka

100 249914 įrum eftir samręšu Miu viš foreldrana og tilraunir ķ leikskólanum segist Mia ekki sjį mun į žvķ hvernig kynin leika į byggingarsvęšinu. Ef börn frį unga aldri eru meš leikskólakennara sem leggja įherslu į byggingarleiki, aš bęši stślkur og drengir byggi, žį verša bęši kynin byggingameistarar segir Mia. Aš kynjaskipta börnunum var fyrir žau fyrsta skrefiš upp śr hjólförunum, ķ gegn um uppeldisfręšilega skrįningu fundu žau śt aš įkvešinn efnivišur hugnašist stelpum betur. Žau geršu sér grein fyrir aš ef byggingarsvęšiš įtti aš verša fundarstašur beggja kynja og allra barna, yrši efniš žar aš höfša til allra barna.

100 2500Hugmyndin er ekki aš börn eigi aš byggja vegna žess aš žaš er hollt og gott, heldur vegna žess aš byggingarsvęšiš er svęši žar sem nįm į sér staš, žar sem börn fį tękifęri og nęši til aš žróa fęrni og hugmyndir. Žess vegna krefst byggingarsvęšiš lķka mismunandi efnivišar. En į Trollet trśir fólk žvķ lķka aš byggingarleikir og hlutverka- og žykjustuleikir eigi heima hliš viš hliš, aš į milli žeirra sé brś sem börnin eru sķfellt aš krossa. Vegna žessa sjónarmišs į margt nśna heima į byggingarsvęšinu sem įšur įtti heima į tilteknum stöšum eša hornum ķ leikskólanum .

Hvaš styšur byggingaleiki?

Fólkiš į Trollet hefur veriš upptekiš af žvķ aš pęla ķ hvaš styšur viš byggingaleikinn, hvernig efniviš žarf til aš byggja rosa hįtt, hvaša efniviš žarf til aš skapa undirstöšur og jafnvęgi, hvaša efnivišur lokkar stślkur og drengi aš byggingarsvęšinu. Žau hafa veriš upptekin viš aš skoša hvernig börn smita hvert annaš af byggingarįhuga, hvernig hęgt sé aš styšja viš žį hugmynd į mešal barnanna aš žaš sé jafn mikilvęgt fyrir strįka og stelpur aš byggja "fallegar" byggingar.

Bókin er annars hafsjór hugmynda og pęlinga um byggingarleiki og hvet ég flesta leikskólakennara til aš verša sér śt um hana.

100 6319

Hversvegna žessi eilķfa įhersla į leikinn?

kd aš leika sér

Aš prófa sig įfram og gera tilraunir ķ gegn um leik er į undanhaldi ķ mörgum bandarķskum leikskólum. Įstęšan er žrżstingur ķ įtt til lęsis, aš börn eigi aš vera lęs žegar žau fara śr leikskólanum. Žrżstingurinn leišir til žess aš fjöldi kennara eyša meiri og meiri tķma ķ aš kenna börnum lestur og  og sinna žvķ sem gęti śtlagst lestrartengt starf. Börn taka žessu misvel og sum upplifa ašallega žrżsting og mistök, žau öšlast meš öšrum oršum ekki trś į eigin getu heldur žvert į móti, fyllast vanmetakennd. Bent er į aš žetta komi sér einstaklega illa fyrir börn ķ įhęttuhópum og žaš sé ekkert sem segi aš börn sem verša lęs 5 įra verši betri ķ lestri ķ framtķšinni en žau sem verša lęs 6 eša 7 įra.  Samtökin Alliances for childhood benda į nokkru atriši sem žau telja aš leikskólafólk og ašrir verši aš hugleiša.

·         Endurskoša žį sżn aš börn verši aš verša lęs ķ leikskóla – Aš sjįlfsögšu telja žau mikilvęgt aš vinna meš mįliš, hiš talaša orš, aš börn kynnist heima bóka og lesturs en lestrarkennsla eins og hefur veriš aš fęrast ķ vöxt henni verši sleppt. Börn žurfa möguleika til aš leika skapandi, žau žurfa rķkulegt umhverfi sem hvetur žau til aš rannsaka, sem żtir viš žeim og er žįttur ķ žroska žeirra og lestrarskilningi. (Veršur hluti af tilvķsunarramma žeirra).

·         Til aš geta śtbśiš leikumhverfi sem er rķkulegt og hvetur til žroska barna žarf góša kennaramenntun, kennarar verša bśa yfir skilningi į žroska barna, žeir verša aš kunna aš fylgja barninu eftir og bśa yfir mikilli hagnżtri žekkingu į leiknum, ešli hans og möguleikum. (Og svo vitnaš sé til Öksnes hinnar norsku žį veršum viš lķka aš geta leyft leiknum aš vera til leiksins vegna ekki bara vegna žess aš viš sjįum ķ honum hin og žessi markmiš). Žaš žarf aš mati Bandarķkjamanna aš styrkja leikinn ķ leikskólakennaramenntuninni.

·         Stefna um hvernig leikskólar eigi aš vera. Samtökin er į žvķ aš žaš sé ekki til ein sönn mynd af hvernig leikskóli henti öllum (hafna vęntalega meš žvķ DAP). Nįmskrį leikskóla į aš enduróma leik og meiri leik, en minna af verkefnum og skipulögšum stundum. (Listinn er aš śtbśa og leiša leikinn į žęr brautir aš ķ gegn um hann sé tekiš į öllu sem fólk annars  sér fyrir sér ķ žessum svonefndu markvissu skipulögšu stundum. Ķ raun er meiri krafa į fagmennsku leikskólakennara ķ leikmišušum leikskólum en nokkur stašar annarstašar). SKIMANIR og próf į bara aš gera žegar grunur er um aš allt sé ekki eins og best veršur į kosiš. Gera į rįš fyrir aš mikil tķmi gefist fyrir leik śti og inni, fyrir leik meš kubba, žykjustuleik, hreyfileiki og svo framvegis.

Nś er hęgt aš velta fyrir sér į hvaša leiš viš erum hérlendis. Erum  viš į leiš prófanna og žvķ sem stundum er nefnt bein kennsla? Meš „markvissum“ stundum um hitt og žetta eša erum viš į leiš leiksins? Samkvęmt leikskólahluta Ašalnįmskrįr leikskóla er hin opinbera stefna leikmišuš. En er önnur stefnumörkun hins opinbera ķ sömu įtt?

Fyrir žį sem vilja lesa um rannsóknir sem styšja ofangreint žį er bent į slóšina. The Alliance for Childhood

og į heimasķšu: http://www.allianceforchildhood.org/home

Žįtttökuašlögun

Žįtttökuašlögunin byggist į žeirri hugmynd aš börnin og foreldrarnir séu aš lęra aš vera ķ leikskólanum, nįi aš kynnast honum saman, en ekki į aš börnin séu aš venjast žvķ aš vera ašskilin foreldrum sķnum. Jafnframt aš tķmi gefist fyrir leikskólakennara aš kynnast barninu sem hluta af fjölskyldu og sem hluta af stęrri barnahóp.

Framkvęmdin er į žį vegu aš foreldrar eru meš börnum sķnum allan daginn ķ leikskólanum ķ žrjį daga og taka fullan žįtt ķ starfseminni į mešan. Markmišiš er aš skapa trśnaš og traust į milli foreldra og starfsfólks sem sé grundvöllur fyrir įframhaldandi foreldrasamstarfi. Ef vel tekst til viš upphaf leikskólagöngu og foreldrar og leikskólakennarar nį aš kynnast er tališ lķklegt aš žegar į reynir sé fólk saman ķ liš meš hagsmuni barna aš leišarljósi.

Hugmyndafręšilega byggist žįttökuašlögun frekar į heimspekilegri og félagsfręšilegri nįlgun viš leikskólastarf en sįlfręšilegri. Mį aš hluta segja aš hśn sé afkvęmi žeirra nżju hugmynda sem hafa veriš aš ryšja sér til rśms innan leikskólafręšanna.

Hśn byggist į žvķ į aš undirstöšuatriši um hvernig ašlögun gengur fyrir sig stjórnist af višhorfum og įkvešinni leikskólasżn. Sem dęmi byggist žįtttökuašlögun m.a. į žeirri trś aš öruggir foreldrar smiti eigin forvitni og öryggiskennd yfir til barna sinna. Meš žvķ aš foreldrar séu virkir žįtttakendur ķ starfi leikskólans frį fyrsta degi öšlist žeir öryggi um dagsskipulagiš og žaš sem į sér staš ķ leikskólanum, žeir sjįi starfsfólk ķ verki. 

Foreldrar upplifi ekki aš žurfa aš geta sér til um vęntingar og verkefni sem žeir eigi aš takast į viš. Į žaš er bent aš og jafnframt talinn kostur viš nżja formiš aš foreldrar eru lķklegri til aš tengjast innbyršis. Vegna žess aš žeir eru gjarnan margir saman ķ ašlöguninni nįi žeir aš kynnast hver öšrum og flestum börnunum, sem getur leitt til žess aš į milli žeirra skapist kunningsskapur.


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband